YERELSEN’DE ARAYIN:

Sigorta Priminde Nazara Alınmayan Kazançlar

Prime Esas Olmayan Kazançlar

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 4958 sayılı Kanunla değişik  77 nci maddesinin ikinci fıkrasında, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, ayni yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek,çocuk ve aile zamlarının sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmayacağı, bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemelerin prime tabi tutulacağı hükme bağlanmıştır.

Konuyla ilgili olarak Bakanlığımızca hazırlanan “Sigorta Primlerinin Hesabına Esas Tutulacak Kazançların Aylık Tutarının Tespitinde Nazara Alınmayacak Olan Yemek Parası ile Çocuk ve Aile Zamlarının Günlük ve Aylık Tutarlarının Tespitine ilişkin Tebliğ” ile, 1.1.2004 tarihinden geçerli olmak üzere sigortalılara yemek parası, çocuk ve aile zamları adı altında yapılan ödemelerin sigorta primlerinden istisna tutulacak miktarları belirlenmiş bulunmaktadır.

Bu tebliğe göre sigortalılara;

Yemek parası olarak yapılan ödemelerin, işyerinde veya müştemilatında yemek verilmemesi şartıyla fiilen çalışılan gün sayısı dikkate alınarak 16 yaşından büyükler için her yıl belirlenen günlük asgari ücretin %6’sının yemek parası verilecek gün sayısı ile çarpılması sonucunda bulunacak miktarının,

Çocuk zammı olarak yapılan ödemelerden; iki çocuğa kadar ( iki çocuk dahil ) çocukların 18 yaşını, orta öğrenim yapması halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurmamış olmaları şartıyla veya çalışamayacak durumda malul bulunan ve Sosyal Sigortaya, Emekli Sandıklarına tabi çalışmalarından dolayı gelir veya aylık almayan erkek çocukları ile yaşları ne olursa olsun evli olmayan, evli olmakla beraber sonradan boşanan veya dul kalan ve Sosyal Sigortaya, Emekli Sandıklarına tabi bir işte çalışmayan, buralardan gelir veya aylık almayan kız çocukları için, sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmaksızın iki çocuğu geçmemek kaydıyla çocuk başına her yıl 16 yaşından büyükler için belirlenen aylık asgari ücretin %2’si oranındaki tutarının,

Aile zammı olarak yapılan ödemelerin; sigortalının hizmet akdinin devam etmesi şartıyla fiilen çalışmasının olup olmadığı üzerinde durulmaksızın, sigortalının eşinin her hangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi olarak çalışmaması ve buralardan gelir veya aylık almaması kaydıyla, her yıl 16 yaşından büyükler için belirlenen aylık asgari ücretin % 10’u oranındaki tutarının,

Aylık sigorta primine esas kazançların hesaplanmasında dikkate alınmaması uygun görülmüştür.

Uygulamaya ilişkin diğer hususlar Kurum web sitesinde de yayımlanmış olan 16.02.2004 tarihli, 16-310 Ek sayılı Genelgede ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

1- Yolluklar

İşverenlerin sigortalılar için ödediği yollukların neleri kapsadığı konusunda  6245 sayılı Harcırah Kanunu ile memurlara tanınan haklar esas alınacaktır.Adı geçen Kanunda harcırah kavramının; yol parasını, yevmiyeyi, memurun ve aile fertlerinin yer değiştirme masraflarını kapsadığı ifade edilmiştir. Bu itibarla sigortalılar için bu konuda yapılan ödemelerle ve aynı nitelikte olanlar yolluktan sayılacaktır.

Bu durumda sigortalılara ferdî hizmet sözleşmesine veya toplu sözleşmeye dayanılarak ve işveren tarafından sigortalının geçici bir görevle başka yere gönderilmesi veya görev yerini değiştirmesi dolayısıyla verilen ve yolluk kavramına giren her türlü ödemeler, belge ile kanıtlanması kaydıyla miktarı ne olursa olsun, prime esas kazançlar dışında tutulacaktır.

2- Ölüm, Doğum ve Evlenme Yardımları

Ölüm, doğum ve evlenme hallerinde yapılan yardımlar Kanunda primden istisna edilmiştir. Ayrıca, sözleşmeler ile evli işçilere her ay “evlenme zammı” adı altında yapılan ödemelerin aile zammı niteliğinde olması dolayısıyla bunlar da prime tâbi kazançlardan sayılmayacaktır.

3- Aynî Yardımlar

Sosyal Sigortalar Kanununun 77 nci maddesinde, sigortalılara yapılan aynî yardımlar sigorta primine esas tutulmayan istisnalar arasında sayılmıştır.

Buna göre, sigortalılara, un, şeker, yağ, ayakkabı gibi mal olarak verilen yardımlar  sigorta primlerine tâbi tutulmayacaktır.

4- Kasa tazminatı veya iş riski zamları

İşyerlerinde para veya kıymetli evrak veyahut da eşya muhafazası ile görevli bulunanlara işverenler tarafından ödenen kasa tazminatları, muhtemel açıkları kapatmak maksadıyla verildiğinden, bunların ücret niteliğinde sayılmaması, dolayısıyla sigorta priminden istisna  edilmesi gerekmektedir.

5- Kıdem Tazminatı

İş Kanununa göre, iş akdinin feshi veya sair sebeplerle işten ayrılan işçilere işverenler tarafından bir defaya mahsus olmak üzere ödenen kıdem tazminatının, niteliği itibariyle ücret sayılabilecek bir kazanç durumunda olmadığı gibi, esasen işten ayrılan sigortalının o andan itibaren sigortalılık vasfı da kalmadığından sigorta primine matrah teşkil etmemesi gerekmektedir.

6- İhbar Tazminatı

İşveren tarafından ihbar önellerine riayet edilmeksizin işçinin işine son verilmesi halinde, ihbar önellerine ait ücret tutarlarının tazminat olarak ödenmesi, İş Kanunu gereğidir. Bu durumda işçinin işyeri ile olan hukukî ilişkisi iş akdinin feshi ile sona erdiğinden, ödenen paralar işçiyi himaye gayesine yönelik bir tazminat olup, ücret niteliğinde bulunmadığından, bu nitelikte olan ihbar tazminatı ise sigorta primine tabi olmayacaktır.

7- Avans Olarak Ödenen Ücretler

Hak edilmemiş bir ücretin ileride hak edildiği zaman mahsubu yapılmak üzere ödenilmesi halinde avanstan söz edilir.Avans almış olan bir sigortalı, aldığı avansı karşılayacak bir süre çalışmadan herhangi bir suretle işten ayrılabilir. Bu takdirde, avans sigortalının şahsî borcu durumuna geçecektir. Esasen kanun hak edilen ücretlerden prim alınacağını hükme bağlamıştır. Bu itibarla, avans, hakedilmiş bir ücret olmaması nedeniyle prime tâbi tutulmayacaktır.

8- 4857 Sayılı İş Kanununun 21 inci Maddesine Göre Geçersiz Sebeple Yapılan Feshin Sonucunda, Ödenmesine Karar verilen Ödemeler

4857 sayılı İş Kanununun 21 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; işverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkeme veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işverenin, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorunda olduğu, işverenin başvuruda bulunan işçiyi işe başlatmaması halinde, işçiye en az dört ay en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlü olduğu, 2 nci fıkrasında; mahkemenin feshin geçersizliğine karar verirken, işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirleyeceği;

Yine aynı maddenin dördüncü fıkrasında, işçi işe başlatılırsa, peşin olarak ödenen bildirim süresine ait ücret ve kıdem tazminatı miktarının yukarıdaki fıkra hükümlerine göre yapılacak ödemeden mahsup edileceği, işe başlatılmayan işçiye bildirim süresi verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin olarak ödenmemişse, bu sürelere ait ücret tutarı ve hakedilip verilmeyen kıdem tazminatının bu sürelere ait ücret tutarının ayrıca ödeneceği,

Öngörülmüştür.

İşçiyi başvurusu halinde bir ay içinde işe başlatmayan işverence işçiye ödenen ve mahkeme veya özel hakemce belirlenen en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarındaki tazminatın, her ne kadar, 506 sayılı Kanunun 77 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca prime tabi tutulması gerektiği düşünülebilinirse de, yapılacak ödemenin, niteliği itibariyle ücret sayılabilecek bir kazanç durumunda olmaması, esasen işe başlatılmayan sigortalının, başlatılmama nedeniyle sigortalılık vasfının da kalmaması, ödenecek paralar işçiyi himaye gayesine ve işverene işe başlatmama nedeniyle verilen medeni ceza niteliğinde olması nedenleriyle anılan tazminatın prime tabi tutulmaması gerekmektedir.

Feshin geçersizliğine dair mahkeme veya hakem kararının kesinleştirilmesine kadar işçiye çalıştırılmadığı süre içinde en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakların işverenin işçiyi işe başlatması veya başlatmamasına bakılmaksızın ödeneceğinden, bu düzenleme ile, feshin geçersizliğine dair karar alan işçiyi, işe başlatıp başlatmama konusunda işverene verdiği inisiyatife karşılık işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarının ödenmesini hüküm altına alarak korumuş, sözleşmenin feshi tarihini, en çok dört aya kadar ileri bir tarihe atmış bulunmaktadır.

Buna göre, işe başlatılsın veya başlatılmasın işçiye çalıştırılmadığı süre için ödenen en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklarından prim alınması ve bu sürelerin hizmetten sayılması gerekmektedir.

Öte yandan, işçi işe başlatıldığında, eğer bildirim süresine ait (ihbar) ücreti ile kıdem tazminatı peşin olarak ödenmiş ise, işçiye ödenecek en çok dört aya kadar olan ücret ve diğer alacaklarından mahsup edileceğinden, ancak, 506 sayılı Kanunun 77 nci maddesi uyarınca bildirim süresine ait ihbar ve kıdem tazminatı prime tabi tutulmadığından, işe başlatması halinde işçiye ödenecek en çok dört aya kadar olan ücret ve diğer hakların mahsup edilmemiş haliyle prime tabi tutulması ve bu sürelerin hizmetinden sayılması gerekmektedir.

İşe başlatılmayan ve bildirim süresi verilmemiş veya bildirim süresine  ait ücreti peşin ödenmemiş işçiye, bu sürelere ait olarak ödenen ücret, ihbar tazminatı niteliğinde olduğundan, bu şekilde ödenen bildirim süresine ait ücretin ise prime tabi tutulmaması ve hizmetinden de sayılmaması gerekmektedir.

Sonuç olarak 4857 sayılı İş Kanununun 21 inci maddesi uyarınca işçiye ödenecek olan en çok 4 aya kadar ücret ve diğer alacaklarından (haklarından) prim alınması ve bu sürelerin hizmetten sayılması gerekmektedir.

 

SIRA NO   PRİME TABİ OLAN ve OLMAYAN KAZANÇLAR PRİME TABİ / DEĞİL (+ / -) HANGİ AYDA PRİME TABİ TUTULDUĞU
1   Asıl Ücret + Hak Edilen Ay
2   Ödeme şekil ve zamanına göre ücret çeşitleri    
      a) Zaman birimine göre ücret + Hak Edilen Ay
    aa) Hafta tatili ücreti + Hak Edilen Ay
    ab) Ulusal Bayram-Genel tatil ücreti + Hak Edilen Ay
    ac) Fazla çalışma- Fazla Mesai ücreti + Hak Edilen Ay
    ad) Yıllık ücretli izin ücreti + Hak Edilen Ay
    ae) Cumartesi günü ücreti + Hak Edilen Ay
      b) İşbirimi esasına göre ücret + Hak Edilen Ay
    ba) Yüzde usulüyle alınan ücret + Hak Edilen Ay
    bb) Profesyonel futbolcuya ödenen ücret + Hak Edilen Ay
    bc) Transfer ücreti + Hak Edilen Ay
    bd) Transfer verimi ücreti + Hak Edilen Ay
      c) Götürü ücret + Hak Edilen Ay
      d) Belirsiz zaman ve miktar üzerinden ödenen ücret + Hak Edilen Ay
    da) Hazırlama ücreti + Hak Edilen Ay
    db) Tamamlama ücreti + Hak Edilen Ay
    dc) Temizleme ücreti + Hak Edilen Ay
    – Kardan hisse şeklinde ödenen ücret + Hak Edilen Ay
    – Komisyon ücreti + Hak Edilen Ay
3   Ücretin eklentileri    
      a) Primler + Ödendiği Ay
    aa) Yıpranma tazminatı, + Ödendiği Ay
    ab) Özel hizmet tazminatı, + Ödendiği Ay
    ac) Yabancı dil tazminatı + Ödendiği Ay
    ad) Vardiya ve ağır vasıta tazminatı, + Ödendiği Ay
    ae) İmza zorunluluğu tazminatı + Ödendiği Ay
    af) Seyyar görev tazminatı,  ————–
    ag) Tabii afet yardımı + Ödendiği Ay
    ah) Nakit ödenen kira yardımı, + Ödendiği Ay
    aı) Nakit ödenen giyecek yardımı + Ödendiği Ay
    ai) Nakit ödenen yakacak yardımı, + Ödendiği Ay
    aj) Askerlik yardımı + Ödendiği Ay
    ak) Sünnet yardımı, + Ödendiği Ay
    al) Nakit ödenen taşıt yardımı + Ödendiği Ay
    am) Nakit ödenen ısıtma yardımı, + Ödendiği Ay
    an) Nakit ödenen elbise dikiş bedeli, + Ödendiği Ay
    ao) Nakit ödenen ayakkabı bedeli + Ödendiği Ay
    aö) Ek tazminat, + Ödendiği Ay
    ap) Yılbaşı parası, + Ödendiği Ay
    ar) Kreş ücreti + Ödendiği Ay
    as) Makam tazminatı, + Ödendiği Ay
    aş) İş riski zammı + Ödendiği Ay
    at) Bayram harçlığı + Ödendiği Ay
      b) İkramiye + Ödendiği Ay
    ba) Bayram ikramiyesi + Ödendiği Ay
    bb) Yılbaşı ikramiyesi + Ödendiği Ay
    bc) 6772 Sayılı Kanun gereğince ödenen ikramiye (2.ikramiye hariç)  
    bd) 6772 sayılı Kanun gereğince Bakanlar Kurulu kararına dayanılarak ödenen ikramiye  
    be) 2448 sayılı Kanun gereğince ödenen ikramiye + Ödendiği Ay
    – Jübile ikramiyesi  
    – Mesleki eğitim gören öğrencilere ödenen ikramiye  
    c) Hakkı huzurlar (toplantı parası)sigortalı ise + Ödendiği Ay
    d) Eleman teminindeki güçlük zammı, kıdem zammı + Ödendiği Ay
4   İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince yapılan ödemeler + Ödendiği Ay
    a) Ücret niteliğinde olanlar + Hak Edilen Ay
    b) Ücretin eklentileri niteliğinde olanlar + Ödendiği Ay
5   Diğer ödemeler + Ödendiği Ay
6   Sigortalılara istirahatli iken ödenen ücretler + Hak Edilen Ay
7   Yıllık izin ücretleri + Ödendiği Ay
8   İzin harçlığı (işkazası ve meslek hastalığı hariç) + Ödendiği Ay
9   Yolluklar  
    a) Personelin toplu halde işe gidip gelmesinde servis sağlanması  
    b) Personelin evinden işe gelip gitmesi için abonman bileti verilmesi (belgelenmesi koşulu ile)  
    c) Harcırahlar  
10   Çocuk zammı (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenecek miktarı aşmamak üzere)  —-
11   Aile zammı (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenecek miktarı aşmamak üzere)  —–
12   Yemek Parası (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenecek miktarı aşmamak üzere)  ——-
      a) İşyerinde personeline yedirilen yemek, yoğurt v.b.  
13   Ölüm yardımı  
14   Doğum yardımı  
15   Evlenme yardımı  
16   Ayni yardımlar  
    a) Ayni konut tahsisi  
    b) İşyerinde kullanılmak üzere havlu, sabun v.b.  
17   Geri ödemeli ücret avansları  
18   Kıdem tazminatı